Gdzie znajdowały się karczmy, których próżno dziś szukać na mapie? Dlaczego w dobrach należących do katolickiego biskupa mieszkało więcej protestantów i Żydów niż katolików? Co najczęściej kradziono na powojennej Oruni? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań przynosi najnowszy tom serii Historie Gdańskich Dzielnic, poświęcony Oruni, Lipcom i Świętemu Wojciechowi. Licząca 744 strony publikacja jest największym jak dotąd opracowaniem poświęconym dziejom tej części Gdańska.
– Orunia, Lipce i Święty Wojciech należą do najstarszych części współczesnego Gdańska. Wciąż jednak kryją wiele historii, które nie przebiły się do powszechnej świadomości. Chcieliśmy pokazać zarówno wielkie procesy historyczne, jak i codzienność mieszkańców, a nawet miejsca, po których spacerujemy oraz ślady przeszłości, które nadal można odnaleźć w krajobrazie dzielnicy – mówi dr Leszek Molendowski z Muzeum Gdańska, redaktor naukowy publikacji.
Szósty tom serii wydawanej przez Muzeum Gdańska obejmuje 24 artykuły naukowe poświęcone historii jednego z najciekawszych obszarów miasta – od średniowiecza aż po współczesność. Autorzy opisują nie tylko najważniejsze wydarzenia historyczne, ale również codzienne życie mieszkańców, lokalną architekturę, krajobraz kulturowy i społeczne przemiany zachodzące na przestrzeni stuleci. Publikacja zawiera ponad 218 fotografii, rycin i planów.
Od średniowiecznej wsi do gdańskiej dzielnicy
Tom pokazuje, jak przez setki lat zmieniała się tożsamość dzielnicy oraz jakie ślady pozostawiły po sobie kolejne pokolenia mieszkańców.
Jednym z najciekawszych tematów poruszonych w publikacji są słabo dotąd rozpoznane dzieje średniowiecznej Oruni. Czytelnicy mogą prześledzić historię terenów położonych na południe od Gdańska od czasów budowy Kanału Raduni i lokacji wsi w 1338 roku.
Autorzy przyglądają się również dziejom nowożytnym, pokazując wielokulturowy charakter okolicy. Jedno z opracowań odpowiada na pytanie, dlaczego na terenach należących do katolickiego biskupa mieszkało więcej protestantów i Żydów niż katolików.
W publikacji znalazły się także artykuły poświęcone mieszkańcom Oruni, Starych Szkotów i Lipiec. Czytelnicy poznają historię społeczności polskiej w czasach Wolnego Miasta Gdańska, a także losy osób, które po II wojnie światowej przybyły tu z dawnych Kresów Wschodnich.
Małe historie, z którymi można wyjść na spacer
Autorzy nie ograniczają się do opisywania najważniejszych wydarzeń politycznych czy gospodarczych. W tomie można znaleźć również mniej oczywiste historie, pokazujące codzienność dawnych mieszkańców. Jedno z opracowań poświęconych działalności Milicji Obywatelskiej pokazuje, że w pierwszych powojennych latach funkcjonariusze częściej zajmowali się sprawami drobnych kradzieży – głównie drobiu.
Nowa publikacja to także opowieść o krajobrazie, który częściowo zniknął z mapy miasta, ale nadal jest obecny w jego przestrzeni i pamięci. Może stać się przewodnikiem po miejscach, których często nie dostrzegamy podczas codziennych spacerów. Wśród tematów znalazły się opracowania dotyczące dawnych parków i ogrodów, cmentarzy, historycznych dworów oraz karczm i zajazdów funkcjonujących niegdyś na terenie Lipiec.
W publikacji znalazło się również miejsce dla tematów specjalistycznych, takich jak zachowana XVIII-wieczna stolarka okienna, stanowiąca ciekawy element historycznej zabudowy Oruni.
Spotkanie autorskie i spacer historyczny
Spotkanie promocyjne odbędzie się w czwartek, 18 czerwca 2026 roku o godz. 17.00 w Ratuszu Głównego Miasta. W wydarzeniu wezmą udział autorzy publikacji: dr Cezary Wołodkowicz z Muzeum Gdańska, Agnieszka Sukiennik z Uniwersytetu Gdańskiego oraz dr Anna Kriegseisen z Uniwersytetu Gdańskiego. Tego dnia książkę będzie można nabyć w promocyjnej cenie 89 zł. W regularnej sprzedaży stacjonarnej i internetowej publikacja kosztuje 129 zł.
Z kolei w środę, 24 czerwca, o godz. 18.00 odbędzie się spacer historyczny po Oruni prowadzony przez Ryszarda Kopittke, podczas którego uczestnicy będą mogli zobaczyć część miejsc opisywanych w książce. Spotkanie rozpocznie się pod Ratuszem Oruńskim przy ul. Gościnnej 1. Nie obowiązują zapisy, wstęp jest wolny.
Historie Gdańskich Dzielnic. Orunia, Lipce, Święty Wojciech to szósta odsłona serii wydawniczej Muzeum Gdańska poświęconej dziejom poszczególnych części miasta. Publikacja dostępna jest w sklepie Muzeum Gdańska oraz sklepie internetowym instytucji.
Informacje o publikacji
Historie Gdańskich Dzielnic, T. 6: Orunia – Lipce – Święty Wojciech, [red.] J. Dargacz, L. Molendowski, Gdańsk 2026, ISBN: 978-83-978376-2-1.
Objętość: 744 strony
Liczba artykułów: 24
Liczba ilustracji: 218
Redakcja naukowa: dr Janusz Dargacz, dr Leszek Molendowski
Spis treści, autorki i autorzy: [LINK]
Wydawca: Muzeum Gdańska
Cena regularna: 129 zł
Dostępność: kasy oddziałów Muzeum Gdańska i sklep internetowy
Spotkanie promocyjne. Historie Gdańskich Dzielnic, T. VI: Orunia, św. Wojciech Lipce
Termin: 18 czerwca (czwartek), godz. 17.00
Miejsce: Ratusz Głównego Miasta, Wielka Sala Wety, ul. Długa 46/47
Goście: Agnieszka Sukiennik, dr Anna Kriegseisen, dr Cezary Wołodkowicz
Prowadzenie: dr Leszek Molendowski; dr Janusz Dargacz
Promocyjna cena publikacji: 89 zł (podczas spotkania, w kasie Ratusza Głównego Miasta)
Liczba miejsc: 100
Wstęp: wolny
Spacer po Oruni
Termin: 24 czerwca (środa), godz. 18.00
Miejsce zbiórki: Ratusz Oruński, ul. Gościnna 1
Prowadzenie: Ryszard Kopittke
Wstęp: wolny / bez rezerwacji
(red.) fot: www.polnocna.tv/Muzeum Gdańska
